همشهری آنلاین - گروه سیاسی: توافق تازه ایران و آمریکا، شکاف در روابط واشنگتن و تلآویو را آشکار کرده و بنیامین نتانیاهو را در موقعیتی قرار داده که همزمان با فشار داخلی و خارجی، باید میان همراهی با روند آتشبس و حفظ رویکرد سختگیرانه علیه ایران تصمیمگیری کند؛ وضعیتی که نشانه واگرایی تدریجی دو متحد در اولویتهای راهبردی است.
گاردین نوشت: نخستوزیر اسرائیل با این چشمانداز روبهرو است که شاید ناچار شود بهتنهایی در برابر ایران عمل کند، زیرا منافع راهبردی آمریکا و اسرائیل در حال واگرایی است.
بیش از یک روز طول کشید تا بنیامین نتانیاهو پس از علنی شدن خبر توافق دونالد ترامپ با ایران، واکنش نشان دهد. وقتی سرانجام عصر دوشنبه در یک نشست خبری ظاهر شد، نخستوزیر اسرائیل از یکی از محورهای همیشگی سخنرانیهای عمومیاش، یعنی رابطه عالیاش با رئیسجمهور آمریکا، عبور کرد.
او در پاسخ به پرسشی درباره این موضوع گفت: «مواردی هست که رئیسجمهور ترامپ و من در همه چیز همنظر نیستیم. من مسئول تامین منافع امنیتی اسرائیل هستم و این کار باید با خردمندی انجام شود.» درباره این توافق نیز به منتقدان فراوان آن گفت هنوز زود است قضاوت کنند: «ما هنوز نمیدانیم توافق چه خواهد بود.»
هرچه بیشتر میگذرد، نخستوزیر اسرائیلی که روابط با ۵ رئیسجمهور آمریکا را تحتالشعاع قرار داده بود، ناچار است با این احتمال روبهرو شود که اسرائیل در برابر ایران بهتنهایی عمل کند. این چرخش چشمگیر تنها ۴ ماه پس از آن رخ میدهد که مداخله او و ارائهای که در کاخ سفید انجام داد و به دولتهای پیاپی آمریکا ارائه شده بود، سرانجام اثر گذاشت و ترامپ را متقاعد کرد که حملهای مشترک را آغاز کند.
اما اگر نتانیاهو درباره سرد شدن رابطهاش با واشنگتن صراحتی به خرج نداده، در سوی مقابل اینطور نبوده است. ترامپ در یک گفتوگو با اکسیوس گفته بود که «خیلی عصبانی» شده و به نتانیاهو گفته است که «هیچ تشخیص درستی ندارد».
ترامپ در موضع علنی هم از نتانیاهو بهدلیل آغاز حملات علیه لبنان، جایی که حزباللهِ مورد حمایت ایران با اسرائیل درگیر است، در همان «روز ویژهای» که قرار بود پیمان صلحش اعلام شود، انتقاد کرد. ترامپ سهشنبه به خبرنگاران گفت: «بیبی باید در قبال لبنان مسئولانهتر رفتار کند»، و افزود که «تعداد زیادی دارند کشته میشوند.»
او گفت: «لازم نیست هر بار که دنبال یک نفر میگردید، یک ساختمان آپارتمانی را خراب کنید. در آن ساختمانها افراد زیادی هستند و همه آنها حزبالله نیستند.»
برای نتانیاهو که در آمریکا از حمایت گسترده لابیگری بهره برده، این چرخش یک کابوس سیاسی است. فشار همزمان یک رئیسجمهور آمریکا که برای خروج از جنگی که خودش آغاز کرده شتاب دارد و نیز چالش قریبالوقوع انتخابات اسرائیل، همه معادلات را عوض کرده و او را در موقعیت یک مانع بالقوه برای یک معامله بزرگ قرار داده است؛ معاملهای که میتواند پیامدهای سیاسی عظیمی برای او داشته باشد.
آرون دیوید میلر، پژوهشگر ارشد بنیاد کارنگی برای صلح بینالمللی، گفت: «بگذارید روشن بگویم، ترامپ اهرم فشار عظیمی دارد. هیچ رئیسجمهور آمریکایی هرگز اینطور با نخستوزیر اسرائیل حرف نزده که دونالد ترامپ درباره نتانیاهو حرف زده است. هیچ رئیسجمهور آمریکایی هم هرگز اجازه نداده گفتوگوهای خصوصیاش اینقدر درز کند و اینهمه پر از الفاظ رکیک و تمسخرآمیز باشد. واقعا خارقالعاده است.»
در این توافق، ابهامهای زیادی با بار سیاسی بالا وجود دارد؛ از جمله احتمال آزاد شدن میلیاردها دلار از داراییهای مسدودشده ایران یا دیگر کمکهای مالی به ایران، بندی از توافق هستهای دوران اوباما که ترامپ در همان زمان علنا بهشدت به آن حمله کرده بود. او در سال ۲۰۱۵، زمانی که کاخ سفید توافق هستهای موسوم به برنامه جامع اقدام مشترک (برجام) را امضا کرد، بهطور کنایهآمیز در شبکههای اجتماعی نوشت: «بدترین کاری که ممکن است در یک توافق انجام بدهید این است که برای بستن آن، ناامید به نظر برسید.»
اکنون ترامپ از تمایلش برای خروج از جنگی که اوایل امسال آغاز کرده خبر داده و نتانیاهو را با مجموعهای دشوار از پیامدهای سیاسی تنها گذاشته است. علاوه بر موضوع آزادسازی داراییهای مسدودشده، نگاهها به جنوب لبنان دوخته شده؛ جایی که مقامهای ایرانی و آمریکایی گفتهاند آتشبس برقرار خواهد شد، اما سیاستمداران اسرائیلی گفتهاند نیروها مواضع خود را ترک نخواهند کرد.
مقامهای آمریکا گفتهاند نیروهای اسرائیلی مجبور به عقبنشینی از جنوب لبنان نخواهند شد و حق دفاع از خود را خواهند داشت، اما در خفا تلاش کردهاند نتانیاهو را مهار کنند تا توافق از مسیر خارج نشود.
یک مقام ارشد دولت آمریکا گفت: «عقبنشینی آنها شرط توافق نبود. این توافق، آتشبس است و آتشبسی یکطرفه نخواهد بود؛ یعنی اگر ایران نتواند حزبالله را کنترل کند و اگر آنها به مواضع یا شهرهای اسرائیلی حمله کنند، اسرائیل حق دفاع از خود و پاسخگویی خواهد داشت.»
اما این به معنای چراغ سبز مطلق نیست و نتانیاهو در تنگنا قرار دارد. از یک سو، او اسرائیل را در ۳ جنگ در غزه، لبنان و ایران هدایت کرده، بیآنکه در هیچکدام پیروزی روشنی به دست آورده باشد. اعلام صلح، بهویژه صلحی که از بیرون تحمیل شده باشد، انتقادها از سیاست خارجی او را در آستانه انتخاباتی سخت در پاییز تشدید خواهد کرد.
از سوی دیگر، با تکیه فعلی آمریکا بر میانجیهای خلیج فارس و پاکستان برای پیشبرد صلح، منافع راهبردی آمریکا و اسرائیل در حال واگرایی است. در یک نشست توجیهی روز دوشنبه، یکی از مقامهای ارشد دولت ترامپ از گفتوگوهای مستقیم و سطحبالایی که اکنون آمریکا با رهبری ایران دارد تمجید کرد.
آلن ایر، دیپلمات سابق آمریکا و عضو موسسه خاورمیانه گفت: «ما به یک دوراهی رسیدهایم. نتانیاهو ترامپ را برای این نقشه اقدام متقاعد کرد، اما خیلی زود همهچیز از مسیر خارج شد و حالا رئیسجمهور ترامپ میخواهد هرچه سریعتر این جنگ را تمام کند.» او افزود: «پس او از آن ماجرا عبور کرده، اما نتانیاهو دارد بهایش را بهعنوان نخستوزیر اسرائیل میپردازد که تنها جایی است که در آن این جنگ واقعا محبوب است.»
نتانیاهو که هنوز از پا نیفتاده، باید راهی پیدا کند تا هفته پیش رو را تا مراسم امضای جمعه و سپس ماههایی را که ناظران از آن بهعنوان یک آتشبس شکننده و دورهای دشوار از مذاکره یاد میکنند، پشت سر بگذارد. با توجه به اینکه متن توافق ایران و آمریکا هنوز منتشر نشده، نتانیاهو شاید همچنان انتظار داشته باشد مذاکرات شکست بخورد — همانطور که بسیاری چنین انتظاری دارند — اگر فشارها به اندازه کافی افزایش پیدا کند.
میلر گفت: «نتانیاهو باید طی چند ماه آینده راهی برای عبور از این وضعیت پیدا کند. و به نظرم ایرانیها هم فهمیدهاند که او را در تنگنا گذاشتهاند.»
نظر شما